از ناحيه پروردگارش آيتى بر او نازل نشد كه ما ببينيم و با ديدنش هدايت شويم و از شرك بسوى ايمان بگرائيم ؟ خداوند پاسخ مىدهد به اينكه هدايت و ضلالت اثر آيت و مستند به آن نيستند ، بلكه مستند به خود خدايند ، خداست كه هر كه را بخواهد هدايت و هر كه را بخواهد گمراه مىكند . و سنت او بر اين جريان يافته كه كسانى را هدايت نمايد كه بسوى او بازگشت كنند ، و داراى قلبى باشند كه به ياد او آرامش و اطمينان داشته باشد ، اين دسته‌اند كه داراى سرانجام نيك و عاقبت خيرند ، و كسانى را گمراه كند كه به آيات واضحه و روشن او كفر بورزند ، كه ايشان راست عذاب در دنيا در حالى كه عذاب آخرتشان دشوارتر است ، و به غير از خدا هم كسى نگهدار ندارند . اگر بدون مشيت او هدايت امكان داشت ديگر چه وسيله اى بهتر از معجزه اى مانند قرآن ؟ و اينكه مىبينيد با بودن اين معجزه روشن هم عده اى هدايت نيافته‌اند ، خود بهترين شاهد است بر اينكه امر هدايت بدست خداست ، و او نخواسته است كسانى هدايت شوند كه ضلالت بر ايشان نوشته شده ، و خود فرموده : * ( « وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّه فَما لَه مِنْ هادٍ » ) * كسانى را كه از اهل كفر و مكر ، خداوند گمراهشان كرده باشد ديگر هدايت شدنى نيستند . * ( « وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْه آيَةٌ مِنْ رَبِّه قُلْ إِنَّ اللَّه يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَيَهْدِي إِلَيْه مَنْ أَنابَ » ) * . در اينجا به كلام كفار بازگشته و به جواب مىپردازد . و مقصود كفار از اينكه گفتند : « چرا آيتى بر او نازل نشد . . . » اين بوده كه ما قرآن را آيت نمىدانيم ، چرا آيتى نيامد كه ما بوسيله آن هدايت شويم ؟ دليل بر اينكه مقصود ايشان اين بوده جملات بعدى آيه است ، يعنى جمله * ( « قُلْ إِنَّ اللَّه يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ » ) * و جمله * ( « وَلَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِه الْجِبالُ ) * . . . * ( بَلْ لِلَّه الأَمْرُ جَمِيعاً » ) * و جمله * ( « وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ . . . » ) * . زيرا مىبينيم خداوند در پاسخشان به پيغمبر خود دستور مىدهد كه به ايشان بگويد : * ( « إِنَّ اللَّه يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَيَهْدِي إِلَيْه مَنْ أَنابَ » ) * ، و مىفهماند كه مساله هدايت مربوط و مستند به آيه نيست تا اگر نازل شود هدايت شوند ، و اگر نازل نشود گمراه گردند ، بلكه مساله هدايت و ضلالت مستند به خداى سبحان است ، اوست كه هر كه را بخواهد هدايت و هر كه را بخواهد گمراه مىكند . و چون زمينه طورى بود كه ممكن بود از اين جواب توهم كنند كه مساله هدايت و